Hier kunt u aangeven op welke middelen u wilt zoeken. U kunt meerdere middelen selecteren door de Control-toets ingedrukt te houden terwijl u klikt.
Geef hier aan van welke auteurs u publicaties wilt zoeken.
Bent u op zoek naar een bepaald onderwerp of een bepaalde term, voer dan een of meer trefwoorden in dit zoeksysteem in.
Deze functie maakt het mogelijk om studies uit een bepaald jaar of een bepaalde tijdspanne te selecteren.

zoek in publicaties
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

middelen ?
auteurs ?
steekwoorden ?
datum ?
 van
 tot

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

CVO - Onderzoek, Training & Advies  .  Montalbaendreef 2, 3562 LC Utrecht  .  T +31 30 2381 495  .  E cvo-info@drugresearch.nl  

english version

Gasten van Holland Casino. Effectiviteit van het preventiebeleid kansspelverslaving

D.E. de Bruin, F.R.J. Leenders, M. Fris, H.T. Verbraeck, R.V. Braam, G.F. van de Wijngaart

Utrecht: Centrum voor Verslavingsonderzoek, 2001
isbn 90-71772-31-4 . . € 34

bestellen / volledig rapport downloaden

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Het Centrum voor Verslavingsonderzoek heeft in opdracht van het College van toezicht op de kansspelen een onderzoek uitgevoerd naar de effectiviteit van het preventiebeleid kansspelverslaving van Holland Casino. Het onderzoek stond onder begeleiding van een commissie met vertegenwoordigers van het College van toezicht op de kansspelen, het Ministerie van VWS, het Ministerie van Economische Zaken, het Ministerie van Justitie, het WODC, GGZ Nederland en Holland Casino, onder voorzitterschap van het collegelid de heer dr. M.W.J. Koeter. In deze synopsis worden de belangrijkste bevindingen uit het onderzoek op een rijtje gezet.
Het doel van dit onderzoek is inzicht te geven in de effectiviteit van het preventiebeleid kansspelverslaving van Holland Casino. De term effectiviteit is een ruim begrip en wordt in dit onderzoek op een aantal manieren gebruikt.

.
Met betrekking tot de mate waarin bezoekers bekend zijn met het preventiebeleid.
.
Met betrekking tot de mate waarin probleemspelers daadwerkelijk worden bereikt door het preventiebeleid.
.
Met betrekking tot gedragsveranderingen die als gevolg van het aanvragen van een entreeverbod of bezoekbeperking kunnen optreden.

In het onderzoek is van verschillende methoden gebruik gemaakt om bovengenoemde (deel)vragen naar de effectiviteit van het preventiebeleid te kunnen beantwoorden. In de eerste plaats is mondeling en op locatie een vragenlijst afgenomen onder bijna 1.000 bezoekers van Holland Casino. Deze gegevens zijn gebaseerd op een random steekproef en zijn generaliseerbaar naar alle bezoekers van Holland Casino. In de tweede plaats is bij 40 probleemspelers een uitgebreid diepte-interview afgenomen over de ontwikkeling van het problematisch speelgedrag en de invloed en effecten van eventuele interventies hierop door de hulpverlening of het preventiebeleid van Holland Casino. Omdat de werving van deze groep probleemspelers niet aselect is gebeurd zijn deze gegevens niet generaliseerbaar maar geven ze wel bepaalde indicaties over de effecten van het preventiebeleid. In de derde plaats is met een tiental ervaren medewerkers van Holland Casino gesproken over ontwikkelingen binnen het preventiebeleid, de huidige stand van zaken en de effecten van het beleid zoals zij die hebben ervaren. Tot slot zijn analyses uitgevoerd op dossiers van Holland Casino van bijna 7.000 personen die in de periode van 1 januari 1998 tot 1 april 2000 een entreeverbod of bezoekbeperking hebben aangevraagd.

Resultaten Het beleid van Holland Casino ten aanzien van kansspelverslaving (KSV) kent een lange geschiedenis. Hoewel direct na opening van de eerste Holland Casino’s al sprake was van een preventiebeleid heeft zich dat begin jaren negentig pas dusdanig ontwikkeld dat kan worden gesproken van een integraal beleid. Belangrijke peilers in het preventiebeleid van Holland Casino zijn de mogelijkheden die bezoekers krijgen om op vrijwillige basis een entreeverbod of bezoekbeperking (maximaal acht keer per maand) aan te vragen. Doordat bezoekers zich dienen te legitimeren is het mogelijk om een beschermende maatregel voor alle Holland Casino’s in Nederland van toepassing te laten zijn. Dit wordt in de praktijk mogelijk gemaakt door het computersysteem OASE, waarin de gegevens worden bijgehouden van de bezoekers van Holland Casino die een beschermende maatregel hebben aangevraagd. OASE is gekoppeld aan het bezoekersregistratiesysteem waardoor in alle vestigingen van Holland Casino op elk willekeurig moment de geschiedenis en de bezoekfrequentie van een bezoeker kan worden nagetrokken.
Holland Casino biedt kansspelen aan die risicovol kunnen zijn, net zoals de alcoholbranche producten aanbiedt die risicovol kunnen zijn. Het bijzondere en unieke aan het preventiebeleid kansspelverslaving van Holland Casino is dat bij geen enkel ander preventiebeleid de aanbieder van het risicovolle product de consument de mogelijkheid biedt om zichzelf op vrijwillige basis een entreeverbod of een bezoekbeperking op te leggen. Holland Casino lijkt daarmee een redelijk evenwicht te hebben gevonden tussen de inspanningen ter voorkoming van gokverslaving en die ten behoeve van een rendabele exploitatie worden genomen. Een goede zorg voor de gasten blijkt niet haaks te staan op de omzet.

Prevalentie probleemspelers Eén van de vragen uit het onderzoek was die naar de prevalentie van problematisch speelgedrag onder casinospelers. Om te kunnen vaststellen of sprake is van problematisch speelgedrag is de SOGS gebruikt (de South Oaks Gambling Screen), een internationaal gevalideerd meetinstrument gebaseerd op de DSM-III-R criteria voor ‘pathologisch gokken’. Een score van vijf of meer op de SOGS wordt beschouwd als een indicatie voor problematisch speelgedrag. Dit bleek bij 5% van onze steekproef het geval. Omdat de steekproef is getrokken uit personen die op een random gekozen dag Holland Casino hebben bezocht, betekent dit dat op een gemiddelde dag, in een gemiddelde vestiging van Holland Casino vijf procent van de aanwezigen als probleemspeler getypeerd kan worden.
Om de onderzoeksresultaten te kunnen generaliseren naar alle bezoekers van Holland Casino moet een weging worden toegepast op grond van de bezoekfrequentie. Na deze weging daalt de schatting van het aantal probleemspelers naar 2,2 procent. Uitgaande van 1,8 miljoen bezoekers betekent dit voor Holland Casino Nederland naar schatting 40.000 probleemspelers (SOGS 5+).
Hierbij dient vermeld te worden dat probleemspeler niet synoniem is aan gokverslaafd. Bij relatief zeldzame fenomenen (zoals gokverslaving) is het absolute aantal fout positieven altijd groter dan het aantal fout negatieven. Dit betekent dat de prevalentieschatting op basis van een screener (in onze termen het percentage probleemspelers) een overschatting is van het werkelijke aantal gokverslaafden. Als het percentage fout positieven, het percentage fout negatieven en het percentage SOGS5+ gevallen bekend is kan met behulp van een op de stelling van Bayes gebaseerde formule het aantal echte gokverslaafden worden geschat. Voor Holland Casino komen we op een schatting voor het percentage gokverslaafden (volgens de DSM-III-R criteria voor pathologisch gokken) van 1,3%. Dat zijn ongeveer 24.000 casinospelers in Nederland.

Bekendheid met het preventiebeleid Ongeveer de helft van de respondenten zegt op de hoogte te zijn van het bestaan van het preventiebeleid van Holland Casino. De term preventiebeleid wekt echter ook verwarring daar 74% van de respondenten desgevraagd wel op de hoogte zegt te zijn van de mogelijkheid om op vrijwillige basis een entreeverbod aan te vragen. De mogelijkheid om een bezoekbeperking aan te vragen is minder bekend bij het publiek, 48% van de respondenten weet van deze mogelijkheid. De brochure, De risico’s van het spel, is bij een kleine minderheid (42%) van de bezoekers bekend. Aan de hand van de beschikbare gegevens zou gesteld kunnen worden dat de brochure bij 3% van de respondenten direct van invloed is geweest op het speelgedrag. Gezien de beperkte reikwijdte maar de toch ook positieve effecten van de brochure De risico’s van het spel, wordt aanbevolen deze opvallender en goed zichtbaar neer te leggen of anderszins onder de aandacht te brengen bij de bezoekers. Wellicht dat in de toekomst aan alle nieuwe bezoekers de brochure kan worden uitgedeeld, bijvoorbeeld als onderdeel van een breder informatiepakket waarin de (gedrags)regels binnen Holland Casino en een speluitleg zijn opgenomen.

Signaleren en aanspreken Een belangrijk onderdeel van het preventiebeleid bestaat uit het signaleren en aanspreken van bezoekers die risicovol speelgedrag vertonen. Dit onderdeel van het beleid lijkt steeds beter te functioneren. De laatste jaren is althans een toename te zien in het aantal door het personeel van Holland Casino afgegeven signalen. Aan de andere kant geeft het grootste deel van de probleemspelers te kennen nooit te zijn aangesproken door het personeel, terwijl ze van mening zijn dat ze wel signalen hebben afgegeven die op risicovol speelgedrag wezen.

Reikwijdte Uit de vragenlijst die onder de bezoekers van Holland Casino is afgenomen blijkt dat ongeveer vier van de tien respondenten met een SOGS5+ daadwerkelijk door het preventiebeleid kansspelverslaving worden bereikt: ze hebben ooit een beschermende maatregel aangevraagd of zijn ooit aangesproken op hun speelgedrag door het personeel van Holland Casino. Van de respondenten met een SOGS5+ die niet worden bereikt (60%) is ruim een kwart niet op de hoogte van het bestaan ervan. De rest is derhalve wel bekend met de mogelijkheden van het preventiebeleid, maar heeft er tot op heden van afgezien een beschermende maatregel aan te vragen.
Ter verhoging van de reikwijdte zouden de volgende extra beleidsinspanningen kunnen worden verricht:
.
Een grotere bekendheid geven aan de mogelijkheden van een vrijwillig entreeverbod of bezoekbeperking.
.
Het verder verbeteren van het signaleren, benaderen en motiveren van probleemspelers.
.
Verbetering van de eenduidigheid bij de vestigingen in de uitvoering van het preventiebeleid.

Effect beschermende maatregelen Een ander onderdeel waarop de effectiviteit van preventiebeleid is beoordeeld is op de effecten die het nemen van een beschermende maatregel heeft gehad op het speelgedrag. Een kleine meerderheid heeft de beschermende maatregelen als positief ervaren. Hoewel het effect voor een deel van de mensen van tijdelijke aard is biedt een beschermende maatregel over het algemeen toch een soort (financiële) adempauze. Een groot deel van de personen die een beschermende maatregel hebben aangevraagd komt na verloop van tijd weer terug naar het casino. Het grootste deel weet hun bezoekfrequentie – mede door de aandacht die Holland Casino aan de nazorg besteedt – redelijk tot goed in de hand te houden.
Het blijkt dat voorafgaand aan een beschermende maatregel vaak sprake is van een stijging van de frequentie waarmee het casino wordt bezocht. De mensen die het vaakst gaan nemen vaker een beschermende maatregel voor een half jaar dan voor een jaar. Na afloop van de termijn, waarvoor de beschermende maatregel is aangevraagd, vindt vaak een ‘terugval’ plaats, in de zin dat de bezoekfrequentie in het half jaar daarna sterk stijgt. Na verloop van tijd stabiliseert de frequentie van het bezoek voor de meeste tot onder de acht keer per maand. De mensen die een beschermende maatregel voor onbepaalde tijd aanvragen, hebben vergeleken met de anderen de laagste bezoekfrequenties en de minste schommelingen daarin.
De motivatie om een beschermende maatregel te nemen lijkt een belangrijke rol te spelen bij het succes ervan. Wanneer een beschermende maatregel weloverwogen wordt genomen en bijvoorbeeld wordt gecombineerd met een vorm van hulpverlening of ondersteuning zal de kans op een blijvend succes toenemen. In het kader hiervan zou tijdens de trainingen kansspelverslaving, die voor het personeel van Holland Casino worden georganiseerd, meer aandacht kunnen worden besteed aan motiverende gesprekstechnieken. Ook kan het zinvol zijn om de contacten tussen Holland Casino en hulpverleningsinstanties op regionaal niveau te bevorderen en te intensiveren.

OASE Holland Casino heeft een uitstekend computersysteem (OASE) ontwikkeld dat bedoeld is om de aangevraagde en opgelegde beschermende maatregelen in de praktijk te kunnen effectueren. Het systeem heeft daarmee een duidelijke functie: op ieder moment en in iedere vestiging van Holland Casino is de individuele geschiedenis van een gast met betrekking tot zijn casinobezoek oproepbaar. Het systeem voorziet ook in de mogelijkheden om rapportages te genereren van aantallen aangevraagde beschermende maatregelen, afgegeven KSV-signalen, gevoerde KSV-gesprekken en effectiviteitcijfers van de nazorg. Toch moge duidelijk zijn dat het systeem in eerste instantie niet is bedoeld voor wetenschappelijke doeleinden: het vertalen van individuele ontwikkelingen in het speelgedrag naar algemene trends. In de toekomst zou daarom beter gebruik gemaakt kunnen worden van de mogelijkheden die het systeem biedt, waardoor een beter inzicht zal ontstaan in de effectiviteit van het preventiebeleid.

Primaire preventie Een opvallende bevinding is dat een relatief groot deel van de aanvragen voor een beschermende maatregel van bezoekers komt die nooit gokproblemen hebben gehad, maar die juist willen voorkomen (primaire preventie). Anderen nemen een beschermende maatregel om bestaande problemen het hoofd te bieden en de verslavingscyclus te doorbreken (secundaire preventie).

Problemen bij een bezoekfrequentie van minder dan acht keer per maand Een van de bevindingen uit het onderzoek is dat een relatief groot deel van de probleemspelers al bij een lage bezoekfrequentie problemen met gokken ondervindt. Althans laag in de zin van minder dan acht keer per maand, de door Holland Casino gehanteerde risicogrens (en tevens de maximumgrens ingeval van een bezoekbeperking). Een betere indicator dan dit absolute aantal van acht keer per maand zou een al dan niet plotselinge toename in de bezoekfrequentie kunnen zijn. Deze indicator is inmiddels in het computersysteem van Holland Casino geïntegreerd waardoor een melding wordt gegeven op het moment dat sprake is van een (plotselinge) stijging in de bezoekfrequentie.

Lagere inzetten Een preventieve maatregel die Holland Casino zou kunnen nemen betreft de afstelling van het spelaanbod. Geldt voor de kansspelautomaten in de horeca en amusementscentra dat deze staan afgesteld op een maximaal gemiddeld verlies van vijftig gulden per uur, bij Holland Casino zijn de bezoekers – naar eigen opgave –gemiddeld 171 gulden per uur kwijt. Het besluit van Holland Casino om speeltafels met lage inzetten (minimum van vijf gulden) uit het spelaanbod te verwijderen - omdat deze verlies opleverden – lijkt haaks te staan op het preventiebeleid. Lagere inzetten kunnen het verslavingsproces vertragen, waardoor men minder snel in de (financiële) problemen raakt.

Geen alternatieven Het komt de effectiviteit van het preventiebeleid ten goede wanneer spelers ten tijde van een entreeverbod geen alternatieve mogelijkheden hebben om te gokken. Bijna de helft van de probleemspelers zoekt ten tijde van een entreeverbod naar alternatieven om te gokken en vinden die in het illegale circuit, het buitenland of in de amusementscentra. Op dit moment is bovendien een aantal ontwikkelingen gaande op de kansspelmarkt die de effectiviteit van het preventiebeleid van Holland Casino (verder) dreigen te ondermijnen, zoals mogelijk meer vergunningen voor het aanbieden van casinospelen, de productdifferentiatie in amusementscentra en het aanbieden van kansspelen op internet. In de toekomst zal dan ook vooral gestreefd moeten worden naar een afstemming op en een integratie van het beleid met andere bestaande en mogelijk nieuwe kansspelaanbieders.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Beknopt overzicht belangrijkste onderzoeksgegevens Download hier een PDF met overzicht

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Bezoekers Holland Casino (N=972)
.
Prevalentie probleemspelers (SOGS5+)van bezoekers van Holland Casino: 2,2%
.
Prevalentie probleemspelers (SOGS5+)op een gemiddelde dag in gemiddelde vestiging: 5,1%

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Bereik preventiebeleid ongewogen / gewogen op bezoekfrequentie
Ooit aangesproken 2,8% 1,5%
Ooit entreeverbod 4,9% 2,2%
Ooit bezoekbeperking 3,0% 1,4%
Totaal (Bereikt door preventiebeleid) 9,1% 3,4%

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Bekendheid met het “Preventiebeleid” 46.7% 35,7%
Entreeverbod 73,8% 54,2%
Bezoekbeperking 48,1% 27,4%
Folder 41,6% 27,5%

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Probleemspelers (N=50)
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Bekendheid preventiebeleid onder probleemspelers (SOGS5+)
“Preventiebeleid” 48%
Entreeverbod 84%
Bezoekbeperking 54%
Folder 42%
Reikwijdte preventiebeleid onder probleemspelers (SOGS5+)
Ooit aangesproken 16%
Ooit entreeverbod aangevraagd 24%
Ooit bezoekbeperking aangevraagd 18%
TOTAAL (Bereik preventiebeleid) 40%

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Ervaringen met Positief/negatief/anders
Aangesproken worden op risicovol gedrag 63% 19% 19%
Entreeverbod 54% 28% 17%
Bezoekbeperking 50% 27% 23%

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Bezoekfrequentie: 75% van de probleemspelers bezoekt casino minder vaak dan twee keer per week

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

Dossiers (N=6754)
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

In periode van 1 januari 1998 tot 1 april 2000
.
9.878 beschermende maatregelen

Sinds 1990
.
25.000 beschermende maatregelen

Soort beschermende maatregel
.
60% entreeverbod
.
40% bezoekbeperking

Wie
.
75% mannen (gemiddeld 39 jaar)
.
25% vrouwen (gemiddeld 46 jaar)

 

terug naar boven